فناوری فاژتراپی

فاژتراپی (Phage Therapy) به استفاده درمانی از باکتریوفاژها ــ ویروس‌های اختصاصی عفونی‌کننده باکتری‌ها ــ برای کنترل یا حذف سویه‌های پاتوژن باکتریایی گفته می‌شود. این رویکرد، با بهره‌گیری از ویژگی اختصاصی فاژها نسبت به باکتری‌های هدف، امکان درمان عفونت‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک را فراهم می‌آورد و به‌عنوان یک فناوری نوین در عرصه پزشکی و بیوتکنولوژی مطرح است.

اهمیت فاژتراپی

با افزایش روزافزون مقاومت باکتریایی به آنتی‌بیوتیک‌ها، نیاز به روش‌های درمانی جایگزین یا مکمل بیش از هر زمان دیگر احساس می‌شود. فاژتراپی به‌واسطه اختصاصیت بالا، حداقل اثرات جانبی بر فلور نرمال میکروبی و قابلیت تکامل همراه با میزبان، به‌عنوان یکی از امیدوارکننده‌ترین استراتژی‌ها در کنترل عفونت‌های بیمارستانی، عفونت‌های مزمن و عفونت‌های ناشی از باکتری‌های چندمقاومتی شناخته می‌شود. همچنین این فناوری ظرفیت بالایی در حوزه‌های دامپزشکی، صنایع غذایی و محیط زیست دارد.

بیوبانک‌های فاژی

بیوبانک فاژی مجموعه‌ای سازمان‌یافته از ایزوله‌های فاژی با مشخصات ژنومی، فنوتیپی و عملکردی دقیق است که بستر لازم برای توسعه فرمولاسیون‌های درمانی، مطالعات ایمنی و کارآزمایی‌های بالینی را فراهم می‌کند. ایجاد چنین بانک‌هایی موجب تسریع در شناسایی و انتخاب فاژهای کارآمد علیه سویه‌های پاتوژن و استانداردسازی فرآیندهای تحقیقاتی و صنعتی می‌شود.

 

کاربردها

• درمان عفونت‌های حاد و مزمن ناشی از باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک
• پیشگیری و کنترل آلودگی‌های باکتریایی در صنایع غذایی و کشاورزی
• حذف بیوفیلم‌های باکتریایی از سطوح پزشکی و صنعتی
• استفاده به‌عنوان ابزارهای بیولوژیک در مهندسی ژنتیک و فناوری‌های تشخیصی

 

دستاوردهای مرکز تحقیقات زیست‌فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران در حوزه فاژتراپی

مرکز تحقیقات زیست‌فناوری این دانشگاه از پیشگامان تحقیق و توسعه فاژتراپی در کشور است. این مرکز با راه‌اندازی بانک جامع ایزوله‌های فاژی بومی علیه مهم‌ترین پاتوژن‌های بالینی و صنعتی، گامی اساسی در خودکفایی ملی برداشته است. از جمله فعالیت‌ها و دستاوردهای مرکز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• جداسازی و شناسایی ژنومی مجموعه‌ای گسترده از باکتریوفاژهای اختصاصی علیه سویه‌های مقاوم بیمارستانی
• توسعه پروتکل‌های بهینه برای تولید، خالص‌سازی و ارزیابی ایمنی فاژهای درمانی

• طراحی و اجرای طرح‌های پژوهشی مشترک با بیمارستان‌ها برای بررسی کارایی فاژتراپی در شرایط بالینی
• انتشار مقالات علمی و ثبت اختراعات مرتبط با فرآورده‌های فاژی